مرکز پیش دبستانی  امام رضا مشهد

کشف صدا

اولین مرحله تربیت شنوایی  مرحله کشف صدا است .روند کشف صدا از صذاهای بم شروع شده وبه صداهای زیر ختم می شود.چون کشف صداههای بم راحت تر است .افت شنوایی در اکثر کودکان کم شنوا به صورت شیب دار است بنابراین فرکانس های بم را بهتر می شنوند. (شنوایی معمولا در 6 فرکانس 250   ، 500  ، 1000  ،2000  ، 4000  ،8000      HZ ارزیابی می شود.  )در شروع مرحله کشف صدا بهتر است از صداهایی با شدت بیشتر استفاده کرد وبه مرور از شدت آن کم کنیم.

حساسیت شنوایی کودک با پایین آوردن شدت صوت ،افزایش پیدا می کند.در مرحله کشف صدا ، صداهای محیطی نیز آموزش داده می شود .معمولا کودک ابتدا صداهای داخل منزل را شناسایی می کند. بعد از تولید هر صدا،منبع صدا به کودک نشان داده                      می شود ونام آن گفته می شودولی اصراری  به آموختن نام وسیله نداریم.

کشف صدا 2مرحله دارد1-کشف در حواس جمعی 2- کشف در حواس پرتی

درمرحله اول مدام کودک را وادار به شنیدن کرده وتوجه کودک را به صداهای مختلف جلب می کنیم ، آنقدر این کار را ادامه می دهیم تا شنوایی کودک خودکار شده و در حواس پرتی نسبت به کلیه صداها حساس شده وبا شنیدن کوچکترین صدایی از خود عکس العمل نشان دهد.بعدازکشف صداهای مختلف نوبت به کشف صداهای گفتاری می شود.برای این کار ابتداازمصوت ها شروع کرده (آ،او،ای،اَ ،اِ،اُ ) بعد صامت های امتدادپذیر(س، ش ،خ،ل ،م،ن،ز) لازم به ذکراست کلیه صداهای بالا باید به صورت خالص بیان شود. در هر مرحله باید توانایی کودک را با آهسته تر کردن صدا افزایش دهیم.

تمایز

درتربیت شنوایی مرحله تمایز هم داریم . می گویم آ و آ، آیا این دو مثل هم هستند یا نه چون تفهیم این مورد خیلی سخت است برای همین ما اجرا نمی کنیم و ازشناسایی استفاده می کنیم .

شناسایی

برای شناسایی  بهتر است از خود وسیله استفاده شود . (صداسازها)

ابتدا با 2صداساز مرحله شناسایی را شروع می کنیم ،بعد یکی یکی صداسازها را اضافه کرده سپس از انواع صداها استفاده می کنیم (صداهای محیطی –گفتاری)

برای سخت تر کردن تمرین، شدت صدارا کم کردو مجموعه را افزایش می دهیم .صداهای شیبه به هم خیلی سخت می باشد ولی فوق العاده ارزشمنداست . بهتراست زمان زیاد ی را به این تمرین اختصاص دهیم .

مهمترین وظیفه وهدف تربیت شنوایی حساس کردن شنوایی کودک است  به طوری که کودک مهمترین وظیفه خود را شنیدن بداند . (گوش شکارچی).

 دونفر با افت شنوایی یکسان درصورتی که تربیت شنوایی انجام نشده باشد حساسیت شنوایی متفاوتی دارند .

کودک ناشنوا ممکن است چند صدارایکی بداند( س، ش، ج، ز، ژ) ما باید کاری کنیم که بتواند آنها راتشخیص داده وتمایز قایل شود . تمرین زیاد درمورد تشخیص صداهای فوق کمک زیادی به تشخیص صداهای گفتاری می کند پس بهتراست درمورد بالاپرآموزی شود.

 بعدازشناسایی صداسازها ،آموزش صداهای  محیطی و صدای حیوانات انجام می شود .برای شروع از 2 صدااستفاده کرده بعدکم کم صدا ها راگسترش می دهیم .(بهتراست ازصدای واقعی ضبط شده استفاده کرد) استفاده از صدای واقعی ،افزایش مجموعه ،کم کردن شدت صدا و صداهای مشابه برای سخت ترکردن تمرین می با شد .( شرط شناسایی = مجموعه مشخص)

در شناسایی صداهای گفتاری ابتدا از واکه ها سپس صامت امتداد پذیر(م  ،ن، ل و ف)ودر پایان صامت های امتداد ناپذیر استفاده می کنیم.همچنین می توان از شناسایی واکه وهمخوان استفاده کرد .بَ ،با ،مو، پِ ،....

درتست لینک  ابتدا واکه های متفاوت (آ،او) کار می شود سپس واکه های نزدیک به هم (آ،اّ) (او،اُ) (ای ،اِ) (او،ای) (معمولا در این واکه ها خیلی اشتباه می کنند) .در مراحل بعدی تست لینک حروف حتما پس وپیش گفته شود.

شناسایی خصوصیات زبرزنجیره ای گفتار

خصوصیات زبر زنجیره ای گفتار شامل : شدت– دوام –تعداد– ریتم می باشد.

تمرینات مربوط به شدت ، ریتم ،دوام و فرکانس بعداز شناسایی صداسازها شروع شده و تا آخرین مراحل شناسایی کلمات ادامه      می یابد. دقت کنید انجام این تمرینات با صداسازها برای بچه های کوچک  تر ممکن است سخت باشد چون ممکن است کودک متوجه خواسته ی ما نشود ، شاید بهتر باشد که برای او از ترکیب همخوان و واکه استفاده نماییم.

شناسایی   شدت

برای شروع از دو شدت بلند وآهسته استفاده می کنیم : ضربه محکم (بلند) به طبل و ضربه آهسته  به طبل   *

«آ »بلند و« آ  »  آهسته  *کودک باید  مثل ما صدا را تولید کند.

برای سخت تر کردن تمرین  از  شدت متوسط هم استفاده می کنیم .

سخت  تمرین مادر صدا توبلند کن بلند حرف بزن – خیلی بلند حرف می زنی یواش حرف بزن تا کودک بفهمد می تواند روی صدایش مانور دهد.

انتهای هرجلسه با مادر مشاوره داشته باشیم توصیه و تمرین بدهیم خیلی مهم

شناسایی تعداد

برای اولین کار  یک بار 2 تا ضربه می زئیم کودک هم باید 2 ضربه بزند وقتی ما 1 ضربه بزنیم کودک هم باید 1 ضربه بزند قبلاً باید آموزی داده شده به کودک کوچک همان 1و2 ضربه بعدتعداد واکه ها رابیان کند 1و2 تا آآ یا آ مثل ماتکرارکند .

شناسایی دوام یا زمان تداوم

زمان دوام هم با صداسازها هم با واکه ها کارمیشود برای کشیده گویی ، نماد ی را برای هرکدام مشخص می کنیم (خط کوتاه وخط بلند )برای بچه های کوچکتر از حرکت ماشین ا ستفاده می کنیم .

از بچه می خواهیم هرکدام را گفتیم نمادش را نشان دهد، یا اگر توانست مثل ما تکرار کند .درشناسایی دوام نیز حتما بایدمجموعه مشخص باشد.

برای سخت تر کردن تمرین می توان 1-مجموعه را 3 تایی کرد    ایـــ   ایـ    ایــــ 2-شدت صداراکم کنیم3- ازترکیب واکه ها استفاده کنیم .

شناسایی ریتم

 در این مرحله برای کودکان کوچکتر از موزیک استفاده می کنیم و واکنش کودک را باباحرکات  بدنش هنگام پخش موزیک ارزیابی می کنیم.

در مراحل بعدی کودک از ریتم ضربه زدن مربی تقلید می کند .( ضربه به میز تند تند و آهسته آهسته باید بچه بتواند یا مثل ما ضربه بزند یا با رتیم آهنگ تندیا آهسته را ه برود یا هرنماد وعکس العمل قراردادی دیگر )بتدریج ازریتم در گفتار استفاده می کنیم .

بابا    بابا      بـابـا    ریتم

بی بو بی بو                    هوهو چی چی

یا اشعارکوتاه

یه سک دارم که هی هی گه هاپ هاپ هاپ

هرسرود با ریتم جداگانه

می توان ریتم اشعار را تغییر داد مثلا کودکی شعری را با یک ریتم یادگرفته حالا از او بخواهیم هانی شعر را با ریتم متفاوتی که ما می گوییم تقلید کنند .

بازی آوایی :بعد ازکسب مهارت دانش آموزمی توانیم از تمرین هایی استفاده کنیم که ازترکیب  چندآیتم شدت ، تعداد ،دوام وریتم تشکیل شده باشد .

مثال :  اَ اَ    ،ایـــــــــ   آ

وتمرین های مشابه اینها 

شناسایی کلمه

شناسایی کلمه باید در مجموعه  بسته ای از کلماتی که قبلا به بچه آموزش داد ه باشد صورت گیرد. بچه باید باکلمات آشنا باشد و شناخت کامل  داشته باشد . تعداد کلمات مجموعه با توجه به توانایی کودک (ابتدامجموعه های 2تایی )تعیین می گردد. . با افزایش مهارت  کودک  می توانیم تعداد کلمات مجموعه را بیشترکنیم .

تذکر :هنگامی که از شناخت کودک نسبت به کلمه اطمینان پیدا کردیم  می توانیم شناسایی کلمه در جمله را آغاز کنیم .

راحت ترین تمرین ( برای شروع ) این است که دوکلمه متفاوت مثلا هواپیما و سیب انتخاب کنیم .( دوکلمه با بخش های متفاوت استفاده شود. )

نمو نه هااز آسان به مشکل

4 بخش و 1 بخش:    هواپیما -سیب

3 بخش و 1 بخش:    گلابی -توپ

2 بخش و 1بخش :       انار -موش

کلمات با بخش های یکسان:      مو-دست *        انگور –انار *       گلابی –صندلی *

****

کلمات یک بخشی با واکه یکسان سخت ترین حالت در شناسایی کلمه  می باشد. کودکی که مراحل قبل را به خوبی فراگرفته باشد می تواند این مرحله را به خوبی بیاموزد .

واکه او  : سوت ،توپ،  توت ،سوپ ،گوش ،  مو، پول، موش،

واکه  آ: تاب ، خواب ،  آش، آب ، گاو،   مار، 

واکه  ای  :کیف، سیب،   لیف ،  بیل، فیل

 واکه اَ  :دست ،اسب ،برگ ،در، ابر ،زنگ ،سنگ ،سگ

واکه اِ :چشم ،کرم، خرس

واکه اُ : مرغ ، بز ، موز

شناسایی کلمه در جمله :

برای شروع ازجملات  2 کلمه ای مانند :توپ کو، ماشینو بده،سیبو بشور،... استفاده می کنیم.

ابتدا از کلماتی با بخش های متفاوت استفاده می کنیم مانند: (هواپیما سیب   بابا ) پس از کسب مهارت توسط کودک ازکلماتی با بخش های یکسان استفاده می گردد .

برای شروع جملات سه کلمه ای ابتدا بهتر است از فاعل و فعل یکسان استفاده کنیم ،کم کم فعل و فاعل را تغییر می دهیم .

درشناسایی کلمه درجمله برای سخت کردن تمرین می توان :

-تعداد مجموعه را زیاد کرد.

- از کلمات جدید درمجموعه استفاده می کنیم .

-از فعل وفاعل جدید استفاده کنیم .

-سرعت گفتاررا افزایش دهیم.

-طول جمله را افزایش می دهیم .

-استفاده از کلمه کلید در اواخر جمله.

-بیان نجواگونه جملات .

-استفاده ازسرعت وریتم عادی باشد .

شناسایی جملات مختلف

تعداد کارتهای مجموعه برای کودکان متفاوت و با توجه به سطح بچه است . تصویر2 فعل را جلوی کودک گذاشته یکی را میگویم .   دقت کنید بچه ازروی اسم کارت را نشان ندهد وحتماً فعل را درک کرده باشد  .از تصاویرافرادمختلف با انجام کارهای یکسان استفاده می کنیم مثال : (پسری که سیب می خوره ودختری که سیب می خوره) (پسری که دست می شوره ودختری که دست  می شوره)

درکلیه مراحل کشف ، شناسایی و... برای سخت تر کردن می توان از نویز زمینه و افزایش فاصله مربی و کودک( اتا 2 متر )بدون تغییر در شدت صدا  وریتم  گفتاراستفاده کرد، این یعنی واقعی کردن شرایط .

درشناسایی مجموعه بسته کاملا مشخص است .

بازشناسی کلمات

دربازشناسی محدوده مشخص می شود (مجموعه نیمه باز) میوه ها ، حیوانات ، وسایل آشپزخانه

بازشناسی صدای محیطی همان است که وقتی صدای تولید می شود کودک منبع صوتی را نشان می دهد.

بازشناسی کلمات درگروههای کلمات مختلف

من می خواهم چندمیوه نام ببرم توهم مثل من نام ببرو پوشاک و...

بازشناسی جملات

داستانی که از قبل می داند . من می خواهم از داستان بزبز قندی بگم بعداز من تکرارکن یا من دیروز پارک رفتم . بعداز من تکرار کن و جملاتی مرتبط با پارک رفتن می گوییم و...

درک : نه مجموعه و نه محدوده داریم .

از تمرین های ساده درک طبقه بندی کلمات است . مثلاً ما یک کلمه یک کلمه می گوییم از کودک می خواهیم طبقه آن را مشخص کند مثل : سیب   کودک بایدبگوید میوه است اگر نتوانست میتوانیم برای هرطبقه نماد  مشخص کنیم تا نشان دهد . سیب برای میوه کفش برای پوشاک ، ماربرای حیوانات ، ماکارانی برای خوراکی هاو...

درک جملات مثبت و منفی

در درک جملات مثبت ومنفی قسمت اول جمله رامربی می گویدوکودک باید فعل رابگوید .

جوجه دانه .........

بابا دامن .........

درک جملات امری

درک  این مرحله چون عملی است وکودک باید کاری انجام دهد راراحت  تر است.

درک جملات امری زیرمجموعه حافظه است .

درک جملات پرسشی

درک جملات پرسشی ،به دلیل شفاهی بودن،سخت تر است .

1-پاسخ بله و خیر   (  ساده ترین   )       با مامان اومدی ؟

2- سئوالاتی که پاسخ آنها درخود سئوال است .

الان شب یا روز  ؟              جوجه علف می خوره تا دونه ؟

تومریض می شی میری آرایشگاه یا دکتر

3- سئوالات می که بچه باید پاسخ را بسازد از کوتاه تا بلند

دیشب چی خوری ؟                       اسم معلمت چیه ؟

توبا چی اومدی ؟                         سخت ؟ چرا دل دردگرفتی ؟ نیاز به استدلال دارد

                                                    چرا                   ؟

                                                    چرا                   ؟

درک داستان    

  درداستانخوانی باید اولین مرحله با تصویرهمراه باشد. داستان گفته می شود، باتوجه به سطح بچه سئوالاتی پرسیده می شود . (ابتداداستان از روی متن خوانده نشود بلکه تصویر خوانی شود.) شکل سئوالات را می توان تغییر داد.

مرحله بعد داستان بدون تصویر باشد .

در ابتدااز داستان  قبلی استفاده می کنیم.(فقط ازطریق شنوایی)   سپس از  داستان های جدیداستفاده می کنیم.

وقتی بچه به این مرحله رسید دیگرنیازی به تربیت شنوایی ندارد . دراین مرحله کودک ممکن است درجملات ، اشکال داشته باشد مثل کاربرد حروف ربط واضافه ،قیود و... که رفع این اشکالات باید توسط گفتاردرمان صورت گیرد  .