مرکز پیش دبستانی  امام رضا مشهد

نقش حافظه دردرک شنوایی گفتار

امروزه اعتقاد  براین است که درصد بالایی ازکودکان کم شنوا دارای مقداری باقیماندۀ شنوایی می باشند که بتوانند با سمعک به طورمؤثری بشنوند ، لذا کودک کم شنوا باید گوش کردن را بیاموزد ، تنها دراین صورت است که خواهد توانست همچون کودکانِ شنوا درمحیط طبیعی گفتاری قرارگیرد ، گوش کند ، بیاموزد و صحبت کند.حافظه یکی ازعواملی است که نقش مهمی را دردرک گفتاربرعهده دارد. حافظه عموما دارای دوجزء اساسی است.

1-   حافظه کوتاه مدت: حافظه کوتاه مدت ما را قادرمی سازد تا قسمتی ازگفتاررا تا زمانی که مابقی آن برسد نگه داری کنیم، تا نتیجتا پردازش اصوات گفتاری تواما درکناریکدیگرصورت گیرد.

2-   حافظه بلند مدت: این قسمت ازحافظه به ما کمک می کندکه ازتمام تجربیات واطلاعات ذخیره شده استفاده کرده وبا مقایسه پیام گفتاری با این اطلاعات درکی درست ازپیام صوتی به دست آوریم.

اهمیت نقش حافظه دربیشترمراحل درک گفتارومخصوصا درقسمتهای نهایی یعنی درمرحله شناسایی اصوات گفتاری ودرک آنها شایان توجه است وضعف حافظه که به دلیل عدم وجود تکرارازطریق شنوایی حاصل می گردد، یکی ازمهمترین دلایل عدم پیشرفت کودکان کم شنوا وناشنوا درطی برنامه تربیت شنوایی می باشد. چرا که کودک قادربه بکارگیری اطلاعات قبلی خود درزمینه درک گفتارنیست.

تمرینات تقویت حافظه کوتاه مدت

1-    تکرارکلمات و جملات

2-    انتخاب تصویر

3-    تشخیص تصویرحذف شده

4-    بیان اعداد بصورت نامنظم

تمرینات تقویت حافظه بلند مدت

1-    گفتن داستان برای کودک وسؤال ازمتن آنها

2-    آموزش شعروسرودهای کودکانه

3-    شمارش اعداد

4-    پرسیدن سؤالات مختلف

تمرینات ویژه مرحله درک مطلب

1-   استفاده ازعبارات توصیفی برای کلمات

باید سعی نمودکه بجای اینکه یک کلمه به کودک ارائه شود عبارتی که ازلحاظ معنا مشابه آن کلمه است انتخاب وبه کودک گفته شودوسپس ازوی بخواهیم به تصویرمتناسب آن اشاره کند. این امرباعث می شود که کودک برای درک منظورمربی اولا به تمام جمله گوش دهد وثانیا برای درک آن مجبوربه استفاده ازقدرت ذهن خودشود. به عنوان مثال بجای اینکه به کودک بگوئید "تصویرماهی را نشان بده"می توانید بگوئید "تصویرجانوری را که درآب شنا می کندنشان بده" ویا بجای کلمه "چایی" می توانید ازعبارت "آن چیزی که صبحانه با نان وپنیرمی خوریم" استفاده کنید.

لازم به ذکراست که عبارت وجملات توصیفی وتوضیحی که دراین حالت به کارمی برید درآغازباید ساده بوده وچندان نیزطولانی نباشد ازطرف دیگرباید دقت نمودکلماتی که درجملات بکارمی برید درمحدوده دانسته های کودک باشد. پس به مرورزمان می توان تعدادکلمات را درجملات بیشترنموده وازعبارات واصطلاحات بیشتری برای توصیف کلمة مورد نظراستفاده نمود.     

2-  آموزش شعرها وسرودهای کودکانه

به جرات می توان گفت ساده ترین عبارات وجملات که بصورت متوالی وبدنبال یکدیگرذکرمی شوند و کودک توانائی درک آنها را دارد شعرها وسرودهای کودکانه هستند که علاوه بردارا بودن بارآموزشی برای کودکان جالب وهیجان انگیزنیزهستند. تجربیات نشان داده است که کودکان دچارآسیب شنوائی نه تنها دردرک این مواد گفتاری با مشکل کمتری مواجه می گردند بلکه دربیان آنها نیزبا موفقیت بیشتری روبرو می شوند. یکی ازمهمترین علل این امررا می توان درآهنگین بودن جملات به کاررفته دراین متون جستجونمود. جملات شعرها وسرئدها غالبا هم وزن بوده وآهنگ بیانی یکسان دارند ازاین روکودک دردرک آنها می تواند ازقدرت تفکرخود استفاده کرده وقسمتهایی ازعبارات راکه درست وکامل نشنیده است حدس بزند برای آموزش این موارد مربی باید شعرویاسرود مربوطه را چندین باربخواند وسپس ازکودک بخواهید که آنرا تکرار کند آموزش این موارد به کودک باعث می شود که کودک بصورت ناخودآگاه آهنگ گفتاروریتم آنرا بیاموزد.

ضمنا چون ازکودک خواسته می شود که شعررا تکرارکند این امربصورت مستقیم سبب تقویت حافظه شنوائی وی نیزمی گرددکه خودمشکلات درکی کودک را تا حدزیادی کاهش می دهد.

درآغازکاراستفاده ازنوارهای کاست که این اشعاروسرودها برروی آنها ضبط شده اند توصیه نمی شود چراکه دراین نوارها غالبا خواندن اشعاربه صورت گروهی انجام شده که غالبا درک آنها مشکل می باشد تنها درزمانی می توان ازاین نوارها استفاده نمودکه کودک خود قبلا شعرویا سرودهای مربوطه راکاملا فراگرفته باشد.

همچنین استفاده ازاشعاری که می توان آنها را بصورت نمایش چند نفری اجرا نمود یکی ازجالبترین ودوست داشتنی ترین بازیها برای کودکان محسوب می شود. این بازی را می توان بصورت گروهی انجام داد به این صورت که مربی یک قسمت ازشعررا بیان کرده وکودکان باید قسمتهای بعدی را ادا کنند. برای مثال می توان ازشعر(عموزنجیرباف) نام بردکه مربی می تواند خود نقش عموزنجیرباف را برعهده گرفته وازکودکان بخواهد که سایرقسمتهای شعررا بیان کنند.

لازم به ذکراست که درانتخاب اشعاروسرودها باید دقت نمودکه حتی الامکان ازکلمات انتزاعی درآنهاکمتر استفاده شده باشد چراکه غالب این کودکان دراین مرحله با معانی این کلمات آشنائی ندارند.       

3-  پرسیدن سؤال ازکودک

یکی ازبهترین مواردی که باعث افزایش توانائیهای درکی کودک می شود پرسیدن سؤالات مختلف ازوی است. این امرباعث می گرددکه کودک نه تنها برای درک سؤال به تمامی مطالب گفته شده دقت نماید بلکه برای جوابگوئی به آن نیز مجبوربه تفکرشود. درآغازمی توان سؤالاتی را ازکودک پرسیدکه جواب آنها می تواند بله یا خیرباشد برای مثال "آیا نام برادرشما علی است؟" "آیا شما درخانه تلویزیون دارید؟" "آیا شما دوچرخه سواری بلد هستید؟"

درگام بعد باید سؤالاتی را ازکودک پرسید که پاسخ آن درخود متن سؤال آورده شده باشد مثل"رنگ پیراهن شما سبزاست یا قرمز؟" "شما سیب را بیشتردوست دارید یا پرتقال را؟"

درمرحله سوم باید سؤالاتی را ازکودک بپرسیدکه وی مجبوربه تهیه پاسخ آنها گردد مثل "شما صبحانه چه خوردید؟" "شما چند ساله هستید؟" لباس شما چه رنگی است؟"  

4-  گفتن داستان برای کودک

هدف ازداستان گویی برای کودک آشنا سازی هرچه بیشتروی با گفتارممتد ومتوالی است. چراکه وی باید اندک اندک با الگوی طبیعی گفتارکه بصورت عبارات وجملات پیاپی است آشنا شده وتوانائی درک آنرا نیز کسب نماید. به این منظورمی توان ازکتابهای داستان مخصوص کودکان استفاده نمود.این داستانها باید ساده و همچنین مصورباشد تا کودک براحتی مطالب آن را درک نماید.

گاهی مربی می تواندبا توجه به تصاویری که دردسترس دارد داستانی ساخته وبرای کودک تعریف کند. مجموعه اعمال فوق والدین نیزمی توانند درخانه انجام دهند گفتن داستان برای کودکان نه تنها باعث افزایش توانائیهای درکی آنها می شود بلکه ازخستگی کودکان درحین ساعات آموزش نیزجلوگیری می نماید.هنگامی که مربی اطمینان یافت که کودک داستان را بخوبی فرا گرفته است باید شروع به پرسیدن سؤالات مختلف ازمتن داستان نماید وازکودک بخواهدکه آنها را جواب دهد.  

5-  گفتن جملات امری به کودک

دراین حالت ازکودک خواسته می شود که کارهای مختلفی را انجام دهد، برای شروع باید ازجملات ساده ویا فعلهای امری استفاده نمود. مثلا "دستها بالا" "بلندشو"  و"عروسک را بردار".

درمراحل بعدی باید جملات را مشکلترنمود وچندین کاررا بصورت توام ازکودک خواست مثلا "ماشین را از روی میزبرداروبه مامان بده" "توپ را ازداخل جعبه بردارودرداخل سبد بینداز".

6-  گفتن کلمات متضاد ومترادف

دراین فعالیت باید درآغازکلمات متضاد ومترادف را به کودک آموزش داد برای مثال باید به کودک آموزش داده شود که متضاد کلمه "بلند" کلمه "کوتاه" است ویا مترداف کلمه "خیس" کلمه "تر" است. سپس در مراحل بعد یکی ازکلمات را به کودک گفته ومی خواهیم که مترادف ویا متضاد آنرا بگوید.

7-  نقاشی کردن

کودک را تشویق به نقاشی کردن نمائید. پس ازاینکه کودک نقاشی را شروع کرد، درکناروی نشسته درحالتی قراربگیرید که کودک قادربه دیدن لبهای شما نباشد. سپس درهمان حین که کودک مشغول نقاشی کردن است سؤالاتی ازوی دررابطه با نقاشی بپرسید. گاه دستوراتی درمورد نحوه رنگ کردن وادامه نقاشی بیان کنید.  

8-  دسته بندی اسامی

9-  ایجاد سروصدا به صورت عمدی درحین آموزش

دراین حالت مربی باید به صورت عمدی درمحیط آموزش سروصدا ایجاد کرده وکودک را وادارکند که با وجود سروصدا درمحیط به صحبتهای وی گوش دهد. هدف ازاین عمل افزایش توانائیهای درکی کودک می باشد.

به منظورتولید سروصدا درمحیط آموزشی می توان ازدستگاه صوت یا رادیواستفاده نمود. توصیه می شود که دراین حالت ازنوارهای کاست سخنرانی استفاده کنید. چراکه به این صورت علاوه برگفتارشما یک پیام گفتاری دیگرنیزبخش می گردد. دراین حالت کودک باید بصورت انتخابی یکی ازدوگفتارارائه شده را دریافت کندکه این مورد خود باعث افزایش تواناییهای درکی کودک می شود. استفاده ازنوارهای کاست موسیقی به علت اینکه اصوات گفتاری درآنها وجود ندارد توصیه نمی شود.