مهارت های زندگی چیست ؟
تاریخچه
نخستين بار سال 1979، بوتوين ـ روان‌شناس آمريكايي اين مهارت‌ها را براي مقابله با مساله اعتياد نوجوانان در آمريكا ابداع كرد كه عبارتند از: مهارت ابراز وجود، تصميم‌گيري و تفكر نقادانه، اما اين مهارت‌ها با گذشت زمان بيشتر شدند و به 10 نوع رسيدند.كودكاني كه مهارتهاي زندگي را ياد نمي‌گيرند در بزرگسالي دچار تحريف‌هاي شناختي مي‌شوند. بسیاری ازما ياد گرفته‌ايم كه نتيجه‌گيري‌هاي شتاب‌زده داشته باشيم. ياد گرفته‌ايم جاي يكديگر قضاوت كنيم. ياد گرفته‌ايم پيشداوري كنيم و سعي كنيم ديگران را بدون در نظرگرفتن خواسته خودشان كنترل كنيم.
مهارتهاي ده‌گانه زندگي
سازمان بهداشت جهاني مهارتهاي زندگي را با عناوين ده‌گانه زير مشخص كرده است. رمز برخورداري از اين مهارت‌ها، دانستن، تمرين و به كارگيري هر چه بيشتر در زندگي روزمره است.
– توانایی حل مسئله
ما در زندگی به طور مداوم در حال حل مسئله هستیم . برخی از این مسائل ساده هستند ولی برخی دیگر به فعالیت های فكری پیچیده ای نیاز دارند. توانایی حل مسئله به ما كمك می كند مسائل زندگیمان را به نحو مطلوب حل كنیم . اگر مسائل مهم زندگی ما حل نشده باقی بماند با فشار روانی روبرو می شویم و سلامت روانی و جسمانی ما تهدید می شود.
2 – توانایی تصمیم گیری
مهارت تصمیم گیری به ما كمك می كند كه به طور صحیح در مورد اعمالمان تصمیم بگیریم و جوانب مختلف انتخاب ها و پیامدهای مثبت و منفی هر یك از آنها را در نظر بگیریم . تصمیم گیری مناسب و واقع بینانه موجب بالا رفتن سطح سلامت روانی ما می شود
_3 توانایی تفكر خلاق
این نوع تفكر به ما كمك می كند مسائل را از زوایای مختلف دریابیم و راه حل های مختلف مسئله و پیامدهای آن را ارزیابی كنیم و بالاخره راه حل های تازه ای برای مشكلاتمان پیدا كنیم . با استفاده از این مهارت ؛ تصمیم گیری های ما مناسب تر انجام می شوند.
4 – توانایی تفكر انتقادی
با استفاده از این مهارت به بررسی و تجزیه و تحلیل افكار خود و دیگران می پردازیم و به فهم و درك روشن تر دست می یابیم . این توانایی كمك می كند تا اطلاعات و تجاربی را كه به ما می رسدرا تجزیه و تحلیل كرده و در مقابل ارزش ها و فشارهایی كه به ما تحمیل می شود مقاومت كنیم و بدانیم كه رفتار دیگران همیشه درست نیست .
5 – توانایی ارتباطی
توانایی ارتباطی به ما كمك می كند تا با دیگران ارتباط كلامی و غیر كلامی مؤثرتری داشته باشیم و با غلبه بر خجالت ، نظرات خود را برای دیگران ابراز كنیم . اگر این مهارت را كسب كرده باشیم در موقع لزوم می توانیم با تقاضاهای نامناسب دیگران مخالفت كنیم .
6 – توانایی روابط بین فردی
توانایی روابط بین فردی به ما كمك می كند با دیگران همكاری و مشاركت بهتری داشته باشیم . به آنها اعتماد كنیم. مرزهای روابط با دیگران را تشخیص دهیم .
7 – توانایی خودآگاهی
یعنی توانایی شناخت خود ،و آگاهی از نقاط ضعف و قوت ،خواسته ها، ترس ها ، رغبت ها و تمایلات خود؛ این توانایی به ما كمك می كند تصویر واقع بینانه ای از خود داشته باشیم و حقوق و مسئولیت هایمان را بهتر بشناسیم .
8 – توانایی همدلی
توانایی همدلی یعنی این كه فرد بتواند زندگی دیگران را حتی زمانی كه در آن شرایط قرار ندارد ، درك كند . همدلی به ما كمك می كند تا انسان های دیگر را وقتی با ما متفاوت هستند بپذیریم و به آنها احترام بگذاریم . كسانی كه همدلی بیشتری دارند، به دیگران علاقه مندند؛ افراد مختلف را تحمل می كنند؛ پرخاشگری كمتری دارند و دوست داشتنی ترند. این مهارت روابط اجتماعی را بهبود می بخشد.
9 – توانایی مقابله با هیجان
این مهارت شامل توانایی شناسایی هیجانات خود و دیگران ، و نیز شناخت تأثیر هیجانات بر رفتار است . این مهارت به ما كمك می كند كه در مواقع ناكامی ، خشم ، افسردگی و اضطراب ، واكنش های مناسبی نشان دهیم .
10– توانایی مقابله با فشارهای روانی ( استرس)
این توانایی شامل شناخت استرس های مختلف زندگی و تأثیر آن بر رفتار است و ما را قادر می سازد كه منابع فشار روانی را در زندگی خود بشناسیم و راه های صحیح كاهش فشار را دنبال كنیم .
موارد كاربرد مهارتهاي زندگي
الف. افزايش سلامت رواني و جسماني
تقويت اعتماد به خويشتن و احترام به خود.
تجهيز اشخاص به ابزار و روش‌هاي مقابله با فشارهاي محيطي و رواني.
. كمك به تقويت و توسعه ارتباطات دوستانه، مفيد و سالم
.مديريت خانواده و تربيت فرزندان
.رشد و تقويت عواطف انسانی
.كمك به شناسايي و بيان احساسات
.تأمين سلامت جسمي و بهداشت رواني
. ارتقاي سطح رفتارهاي سالم و مفيد اجتماعي
ب. پيشگيري از مشكلات رواني، رفتاري و اجتماعي
. پیشگیری ازمصرف سيگار و سوء مصرف مواد‌مخدر
. پیشگیری از بروز اختلالات رواني و مشكلات رواني
. پیشگیری ازخودكشي در نوجوانان و جوانان
. پیشگیری ازرفتارهاي خشونت‌آميز
. پیشگیری ازشيوع ايدز
. پیشگیری ازبي‌بند و باري
مهارت های زندگی را در چه سنی به کودکانآموزش دهیم ؟
بهترین سن آموزش مهارت های زندگی 6 تا 16 سالگی است . هر چه آموزش این مهارت ها مداوم و طولانی تر باشد کودکان و نوجوانان توانمندترخواهند شد .
مهارت هاي زندگي را چگونه آموزش دهيم؟
آموزش مهارتهاي زندگي به صورت يادگيري فعال است. آموزش گروهي و مشاركتي مبتني بر فعاليت كودكان و نوجوانان بسیار مؤثر است.روش های آموزش برنامه مهارت های زندگی به شیوه فعال به شرح زیر می باشد :
سؤال و پاسخ ، بارش فکری ،ایفای نقش ،جملات ناتمام ، بحث وگفتگو تبادل تجربيات واحساسات ،داستان، شعر .
در آموزش مهارت های زندگی چه نکاتی را باید رعایت کرد ؟
• متکلم وحده نباشیم.
• با طرح سئولات متعدد کودکان را وادار به تفکر نماییم.
• از سئوالات باز وتشریحی استفاده کنیم.
• در طول آموزش به احساسات کودک توجه کنیم .
• همه ی کودکان را در فعالیت ها شرکت دهیم .
• به هیچ وجه اهداف آموزشی جلسه را در ابتدای جلسه به کودکان نگوییم .
• اجازه دهیم کودکان با انجام فعالیت ها ، اهداف آموزشی را پیدا کنند.
• به کودکان فرصت انتخاب کردن ، تصمیم گیری وارائه راه حل درمورد مسائل روز مره داده شود.
• مهارتهاي زندگي را در چه دوره زماني اجرا كنيم؟
• تاثيرگذاري برنامه آموزش مهارت هاي زندگي به دو عامل كليدي زمان اجرا و شيوه يادگيري فعال بستگي دارد. هرچه زمان اجراي برنامه طولاني تر و مداوم باشد تاثير گذاري برنامه نيز بر كودكان و نوجوانان بيشتر خواهد بود.
• براي اين منظور دوره آموزش مهارتهاي زندگي در طول تحصيل ازمقطع پیش دبستانی تاپایان دوره راهنمایی و با در نظر گرفتن يك ساعت درسي مانند رياضي و علوم در طول هفته به اجرا در مي آيد.
• كودكان و نوجوانان مهارتهاي زندكي را در كجا آموزش ببينند؟
• بهترين و باصرفه ترين استراتژي مطلوب آموزش مهارت هاي زندگي ايجاد فرصت يادگيري و اكتساب اين مهارت ها، براي تمام كودكان و نوجوانان، از طريق مدارس است. چون:
• امكان دسترسي به تعداد زيادي از کودکان و نوجوانان فراهم است.
• امكان دسترسي به معلمان با تجربه را فراهم مي كند.
• صرفه اقتصادي دارد.
• علاوه بر اين مي توان مهارت هاي زندگي را در ساعات اوقات فراغت (تابستان و پس از ساعات مدرسه)نیز به اجرا در آورد.
• منابع :
• مهارت های زندگی ،دکتر محسن فراهانی
• مهارت های زندگی دوره پیش از دبستان
• کرامت و مهارت در زندگی دوره ابتدایی (راهنمای برنامه آموزش ویژه معلم)
• اینترنت
ا
با سلام