موسيقي در كودكان

رابطه يك كودك با موسيقي، قبل از تولد آغاز مي‌شود. مطالعات نشان داده است كه نوزادان در صورتي كه در سه ماه آخر حاملگي به نغمه‌هاي موسيقي گوش داده باشند رفتارشان تغيير مي‌كند. نوزادان به شدت5 و نواك6 صداها حساس‌اند و حتي عكس‌العمل‌هاي متفاوت به سبك‌هاي متفاوت موسيقي دارند. در اولين ماه‌هاي تولد، نوزادان، قدرت چشمگيري براي تشخيص نواك‌هاي مختلف دارند و در سه ماهگي، كودك مي‌تواند نواك‌هاي مشخص را با دقت بسيار تكرار كند. حس نواك در كودك، همچنين در رشد قدرت تكلم او نقش دارد. اين احساس، الگوي تكلم بزرگسالان را قابل فهم‌تر مي‌گرداند. در آغاز، نواك‌ها و ريتم‌‌هاي مكالمه كودكانه كه «به زبان مادر يا اوليا»7 شناخته مي‌شود، اغراق‌آميز است.

پس از آن، خصوصيات تكلم عادي بزرگسالان را به خود مي‌گيرد مانند وقتي كه صدا در پايان يك جمله سؤالي اوج مي‌گيرد. همچنين شناخت ساختارهاي موسيقي كه در فرهنگ او وجود دارد، در كودكي آغاز مي‌شود. كودكان شش‌ماهه، قادرند كه ارتباط‌هاي تونال را در طيف وسيعي از گام‌هاي موسيقي تشخيص دهند. اين قدرت در مورد فرهنگ‌هايي كه با فرهنگ خودشان تفاوت‌هاي عمده دارد هم صادق است. در يك سالگي اين باز بودنِ ذهن كودك كم‌كم از بين رفته و انتظارات موسيقايي كودك با فواصل صوتي موسيقي فرهنگ خود او شكل مي‌گيرد.

تحقيقات نشان داده است كه گوش دادن به موسيقي، اثرات مثبت كوتاه‌مدت و بلند‌مدت بر قدرت استدلال انتزاعي دارد

كودكان، تلاش‌هاي ابتدايي خود را براي آواز خواندن از هشت ماهگي هم مي‌توانند آغاز كنند و از خود صداهاي موسيقايي درآورند و تا دوازده ماهگي قدرت خود را براي تكرار الگوهاي نواك مشخص نشان مي‌دهند. تا هجده‌ ماهگي هماهنگي بين حركات و ريتم و توانايي تكرار فواصل ملوديكِ به‌خصوص (در مقابل نواك‌هاي تكي)، رشد مي‌كند. وقتي آواز خواندن واقعي آغاز مي‌شود، ‌بين سال‌هاي دوم و سوم زندگي، ابتدا كلمات را مي‌آموزد، پس از آن ريتم و سپس نواك. تا پنج سالگي، كودك صاحب رپرتوآري از آوازهاست.

بچه‌هاي كودكستاني مي‌توانند نوعاً عبارات موسيقايي را تشخيص دهند و مفهوم سرعت8 و پويايي9 را مي‌فهمند. (سرعت به معناي تندي يا كندي و پويايي به معناي قوت يا نرمي صدا).

هفت‌ساله‌ها تفاوت‌هاي نواك را حتي به كوچكي 4/1 پرده مي‌توانند دريابند. بين سن پنج تا هشت سال حساسيتي نسبت به مفهوم مايه10 (قطعه در چه گامي است) در او رشد مي‌كند و همراه آن قدرت تشخيص تغييرات در هارموني. همين حساسيت در او براي تشخيص مايه‌هاي ماژور و مينور ظهور مي‌كند و كودك مي‌تواند انتقالات گام‌ها در ملودي را تشخيص دهد يا فرودهاي11 ناتمام را مشخص كند. (منظور كادانسي است كه روي درجه І گام تمام نمي‌شود.)

يك استعداد خاص در موسيقي كه مي‌گويند تحت تأثير هم محيط و هم وراثت است، موضوع نواك تام12 است، يعني كودك قادر است كه نواك دقيق هر صدا را تشخيص داده و به نوبه خود هر نواك را به دقت بازسازي كند بدون آنكه نواكي آغازين به عنوان نقطه مرجع داشته باشد. (به كسي كه بتواند نواكي را با كمك نقطه عطف به‌خصوص بخواند، ‌كه خود مهارتي به‌خصوص و باارزش است‌، نواك نسبي13 مي‌گويند.)

گرچه بسياري از موسيقي‌دانان تربيت‌شده نواك تام ندارند، ولي تربيت موسيقي به رشد اين استعداد كمك مي‌كند و در ميان موسيقي‌دانان حرفه‌اي متداول‌تر از مردم عادي است. تحقيقات اخير نشان داده كه نواك تام در خانواده‌ها ارثي است. محققان به دنبال مطالعه DNA بعضي از اين خانواده‌ها هستند تا شايد ژن به‌خصوص آن را پيدا كنند.

يكي از بهترين راه‌هايي كه پدر و مادر مي‌توانند علاقه به موسيقي را در كودكان خود برانگيزند، آن است كه خود نمونه مثبتي براي آنها شوند، عشق خود را به موسيقي نشان دهند، بچه‌هاي خود را از سنين بسيار پايين با موسيقي و كنسرت آشنا كنند و براي آنها و به همراه آن‌ها در منزل آواز بخوانند.

نوزاداني كه در منزل موسيقي مي‌شنوند اغلب حتي پيش از حرف زدن مي‌توانند آواز بخوانند. از اول، والدين مي‌توانند فرآيند آشنايي كودك را با موسيقي از طريق آواز خواندن براي او تقويت كنند.

نوزادان، ‌در همه جاي دنيا‌، لالايي و آوازهاي آرام ديگر را كه داراي نواك محدود و الگوي ملودي ساده و تكراري هستند ترجيح مي‌دهند. در اواسط سال اول مي‌توان آوازهاي زنده‌تري را بر آنها افزود و آوازهاي سؤال و جوابي‌مانند «Old McDonald» را با شركت كودكان و حركات موزون با آن‌ها خواند. آوازهاي مورد علاقه بيشتر آنهايي هستند كه اشعاري درباره حيوانات يا با صداي حيوانات دارند و يا به قسمت‌هايي از بدن اشاره دارند كه مي‌توانند همراه با ريتم آهنگ لمس شوند. آواز خواندن مي‌تواند نوزاد را آرام كند و تسلط او را بر لغات تقويت كند. اين كار مي‌تواند همراه با انجام كارهاي متداول در منزل و خانواده باشد.

نوزادان همچنين مي‌توانند از گوش دادن به اسباب‌بازي‌هاي موسيقي‌دار و اسباب‌بازي‌هاي حيوانات كه آواز مي‌خوانند بهره بگيرند. بين سنين شش تا نه ماهگي مي‌توانند با وسايل موسيقي به شكل اسباب‌بازي‌هاي كوكي بازي كنند. در اين مرحله كودك دوست دارد تا از صداها تقليد كند و با موسيقي حركت كند. پدر و مادران نبايد از اينكه كودك يك آواز را خارج بخواند يا ضرب مناسب را حفظ نكند نگران شوند. اين‌ها قدرت‌هايي هستند كه بعدها رشد خواهند كرد. رشد موسيقي در كودكان مي‌تواند به وسيله شنيدن انواع موسيقي به‌خصوص موسيقي زنده و موسيقي‌هايي كه كودك دوست دارد تقويت شود. بازي‌هاي با موسيقي هم كه شامل هم آواز خواندن و هم حركت باشد، در همين جهت مؤثر است. در اين مرحله كودكان همچنين مي‌توانند از وسايل با ريتم ساده استفاده كنند. مانند زدن روي طبل يا سازهاي كوبه‌اي ديگر، تكان دادن ماراكس واقعي يا خانگي (نوعي جغجغه) و به صدا درآوردن ب‍ِلز. براي كودكان در اين مرحله مي‌توان در تمام مدت روز، چندين بار آواز خواند حتي در درون اتومبيل.

كودكان پيش‌دبستاني مي‌توانند بازي‌هاي زير و بمي صوتي را انجام دهند و آغاز به شناسايي صداي سازهاي مختلف كنند و با عكس‌هاي آن‌ها تطبيق دهند. اگر در منزل پيانو وجود داشته باشد مي‌توانند با آن آغاز به تمرين كنند. بازي‌هايي كه شامل دست زدن و حركت هنگام موسيقي است و با حركت موسيقي جلو مي‌رود و مي‌ايستد، در اين سنين بسيار محبوب هستند. در جريان ياد گرفتن و تسلط بر آوازها كه در آن شعرخواني فردي و آواز جمعي پشت سر هم مي‌آيند، كودك به فرم‌هاي موسيقي آگاهي مي‌يابد. كودكان پيش‌دبستاني همچنين مي‌توانند حكايات كوچك درباره آهنگسازان و آهنگ‌هاي آن‌ها ياد بگيرند.

موسيقي براي سالهاي اول كودكييادگيري طبيعي
كودكان ابتدا موسيقي را با استفاده از ابزار طبيعي، يعني صدا ياد مي‌گيرند. ساير فعاليتهاي موسيقايي عبارت‌اند از كف زدن، بشكن زدن، نمايش دادن و داستانهايي كه از طريق آواز بيان مي‌شوند. آنها با شركت در بازيهاي همراه با ترانه‌خواني، معني موسيقي را ياد مي‌گيرند. در اين بازيها، همه عناصر موسيقايي، ازجمله ريتم، ملودي، Phrasing و ديناميسم وجود دارند و در يكديگر تنيده شده‌اند. البته آواز عصاره كار است.

هرچه كودك كوچك‌تر باشد، براي درك موسيقي بايد تحرك بيشتري داشته باشد. كودكان با آوازخواني، كف زدن، بشكن زدن و اجراي نمايش، ضرب، ريتم و ملودي را كشف مي‌كنند و بسط مي‌دهند. مي‌توان در اين بازيها، از سازهاي ساده كوبه‌اي استفاده كرد.
موسيقي به همگان تعلق دارد: بايد به كودكان فرصت داده شود كه موسيقي را هرچه زودتر به‌صورت جزء لاينفك زندگي خود درآورند.
مهارتهاي گوش دادن، هماهنگي، با آهنگ خاصي بيان كردن، درك موسيقايي، خلاقيت، آمادگي براي خواندن و نوشتن پيشرفت مي‌كنند و پايه قدرتمندي را براي سواد موسيقايي فراهم مي‌آورند. كودكان به هنگام بازي، ياد مي‌گيرند.

اين كلاسها در جو‌ّي شاد و پر از بازي و تفريح تشكيل مي‌شوند و هدف از برگزاري آنها، ايجاد عشق به موسيقي و لذت ساختن قطعات موسيقي در كودكان است. تأكيد اين كلاسها بر بازي، حركت، آواز خواندن، شعر خواندن، گوش دادن، خلاقيت و هم‌كاري است.
كودكان بازيهاي سنتي همراه با آواز را انجام مي‌دهند، نمايش‌نامه‌هايي را با عروسكهاي دستكشي اجرا مي‌كنند، حركات خلاقانه مي‌كنند، ساز مي‌نوازند، با كف زدن ريتم را ياد مي‌گيرند، پا مي‌كوبند و آواز می‌خوانند و از همه مهم‌تر، لالاييهاي آشنا را همراه با پدرها و مادرها و مربيان خود تكرار مي‌كنند.
مدت كلاس: 30 دقيقه در هفته
اين كلاسها براي گروههاي سني 6 تا 24 ماهه و 2 ساله تشكيل مي‌شوند.
براي اين گروه سني بايد از حركت، آوازخواني، سازهاي بسيار ساده و بازي استفاده كرد. تأكيد ما در اين مرحله بر طبيعي‌ترين ساز انساني، يعني صداست.
در اين سن كودك دوست دارد با لگد زدن و مشت كوبيدن، صداي اشياي اطراف خود را دربياورد و عاشق تحرك است، درنتيجه مي‌توان براي او از سازهاي ارف كه تأكيد آنها بر خلاقيت، ساختن قطعات ساده موسيقي، سازهاي كوبه‌اي و بازيهاي ريتميك است، استفاده كرد.

سازهاي ارف (3 تا 12 سال)
اين رويكرد در آموزش موسيقي كه در تمام دنيا شناخته شده است، توسط كارل ارف، آهنگساز آلماني ابداع شد و شامل آواز خواندن، شعرخواني، حركات خلاقانه، بداهه‌گويي و بداهه‌نوازي، نمايش و سازهاي كوبه‌اي است. هدف نهايي برنامه ارف، بهبود رفتار موسيقايي، گوش دادن، خلاقيت، اجرا و تجزيه و تحليل موسيقايي از طريق تجربه‌هاي موسيقايي لذت‌بخشي است كه در تمام طول عمر، عشق به موسيقي را در فرد زنده نگه مي‌دارد.

كلاسهاي ارف كنسرواتوار براي سال تحصيلي 2005ـ2004
30 دقيقه در هفته براي كودكان 3 تا 4 سال
45 دقيقه در هفته براي كودكان 4 تا 6 سال
1 ساعت در هفته براي كودكان 6 سال به بالا
در بعضي از كلاسها والدين هم شركت مي‌كنند، ولي كلاسهاي ديگر منحصراً براي كودكان است.

رسانه گروهي ارف

حركت: عناصر موسيقايي از طريق بازيهاي ريتميك، كف زدن و پا كوبيدن، رقص و نمايشهاي تحليلي، احساس، بيان و فهميده مي‌شوند.
شعرخواني: عناصر مهم در نوع خواندن اشعار كودكانه، فرصتهاي بي‌پاياني را براي كشف عناصر موسيقايي ازجمله ريتم، ضرب، گام، بافت و رنگ فراهم مي‌آورد.
آواز خواندن: از طريق گزينش ترانه‌ها و سرودهاي ساده دنباله‌دار و به دقت انتخاب شده، آواز خواندن واضح و صحيح پيشرفت مي‌كند.
سازها: سازهاي طرح ارف، انواع سازهاي كوبه‌اي كه نيازي به كوك كردن ندارند و ري‌كوردها (Recorder)، ابزار ارزشمند كشف و خلق موسيقي را در اختيار مي‌گذارند.

برنامه ارف
ارف براي كودكان سه ساله: كودكان ضرب را با تشخيص ريتم و ملودي و از طريق حركاتي چون راه رفتن، يورتمه رفتن، پريدن و ورزشهاي زميني ياد مي‌گيرند. آنها مي‌آموزند كه با كف زدن، پا كوبيدن و ضربه زدن به رانهاي خود، به‌نوعي ساز كوبه‌اي بدني (body percussion) دست يابند.
مهارتهاي آوازخواني، هنگامي آغاز مي‌شود كه كودكان آواز خواندن روي گامها را ياد مي‌گيرند. سازهايي كه نيازي به كوك ندارند، مفاهيم موسيقايي را در ذهن كودك پررنگ و روشن مي‌سازند و موجب مي‌گردند كه كودك طنين (Timbre)هاي متضاد را كشف كند. در برخي از اين كلاسهاي 30 دقيقه‌اي، شاگردان همراه با پدر و مادرهايشان و در برخي ديگر به تنهايي شركت مي‌كنند.

ارف براي كودكان 4 ساله: رژه رفتن، لي‌لي كردن، ليز خوردن و چرخيدن به برنامه‌هاي حركتي كودكان اضافه مي‌شود تا شيوه‌هاي مختلف حركت در مكان و فضا را ياد بگيرند.
بازيهاي آوازخواني گسترش مي‌يابند و شامل دايره زدن، بازيهاي موش و گربه همراه با شعرخواني و بازيهايي مي‌شود كه بايد با يك همراه انجام گيرند. كودكان به‌صورت دسته‌جمعي يا انفرادي و با لحن و تلفظ صحيح، ترانه مي‌خوانند. كودكان در ترانه‌خواني، شعرخواني و حركات، تضادهاي موسيقايي را كشف مي‌كنند و نمايش مي‌دهند. با استفاده از سنجهاي مختلف، آموزش گوش در اين سن آغاز مي‌شود.

ارف براي كودكان 5 ساله: كودكان در حين اين‌كه از بدن خود براي بيان ضربان (pulse)، ريتم، تمپو، استراحت (rests)، ديناميسم و فرم استفاده مي‌كنند، مهارتهاي حركتي خود را بالا مي‌برند. بازيهاي همراه با آوازخواني شامل دايره زدن دوبل،‌گرگم به هوا بازي و رقصهاي ساده است. مهارتهاي آوازخواني بر گام، دامنه، تمپو و آوازخواني پژواكي (echo-singing) از طرحهاي ملوديك، مبتني است. سازهاي كوبه‌اي كوك‌شده را براي خلق فضاهاي صدايي و به‌عنوان همراه طرحهاي ملوديك به شكلي ساده مي‌توان به كار گرفت. كودكان از ريتمهاي ساده (8 ضربه‌اي)، موسيقي را مي‌آموزند و اجرا مي‌كنند.

منبع: اینترنت

انواع شعر کودکانه

مادر بزرگ
مادربزرگ وقتی اومد خسته بود                    چار قدش و دور سرش بسته بود
صدای كفشش كه اومد دویدم                      دور گُلای دامنش پریدم
بوسه زدم روی لُپاش                                تموم شدن خستگی هاش

شاعر : افسانه شعبان نژاد

ماه و ستاره
شب اومد و ستاره                     رو آسمون نشسته
نه یك ، نه ده ، نه صدتا            هزار هزار تا دسته
ستاره توی شبها                     چراغ آسمونه
مثل گل و بنفشه                    تو باغ آسمونه
یك كمی این طرفتر            ماه قشنگ و زیباست
دلش گرفته امشب            برای اینكه تنهاست

شاعر : علی اصغر نصرتی

سیب خوشمزه
هاهاها هوهوهو                  باد آمد بادآمد
درباغ سیب ما                  شادآمد شادآمد
این شاخه آن شاخه           لرزید از دست باد
یك سیب خوش مزه        درجوی آب افتاد
آب آن را شُرشُرشُر          باخود تا صحرا برد
یك گاو خال خالی        آن را بو كرد و خورد

شاعر : محمود پور وهّاب

چوپان
چوپونه كجاست؟          تو صحراست مواظب گله هاست

گله باید چرا كنه           بع وبع و بع صدا كنه                                     

یونجه و شبدر بخوره       علفهای تربخوره

چوپون باید زرنگ باشه     قوی و اهل جنگ باشه

جنگ با كی؟ با گرگ ها      صدآفرین ماشالله.

شاعر : شكوه قاسم نیا

پدربزرگ ، مادربزرگ
پدر بزرگ خوبم          همیشه مهربونه
وقتی كه پیشم باشه      برام كتاب می خونه
مادر بزرگ نازم            خیلی برام عزیزه
هرچی غذا می پزه       خوشمزه و لذیذه
وقتی با اونها باشم        غصه و غم ندارم
دنیا برام قشنگه          هیچ چیزی كم ندارم.
شاعر : جواد محقّق

حوض ماهی

توحوض خونه ما ماهیهای رنگارنگ                           بالا و پایین می رن با پولک های قشنگ

با چشمای نازشون تو آب شنا می کنن                       دنبال هم می گردن هم و صدا می کنن

کلاغه تا می بینه کنار حوض می شینه                         کمین می گیره می خواد ماهی بگیره

ماهیا قایم می شن به زیر آبها می رن                          کلاغ شیطون می شه زار و پریشون (2)

پاییز

پاییز اومد دوباره                           برگا شدن ستاره

 ستاره طلایی                             زرد و سرخ و حنایی

 اومد باد شبونه                            برگا رو دونه دونه

از شاخه ها جدا کرد                     روی زمین رها کرد

کبوتر ناز من

کبوتر ناز من تنها نشسته                       دلم براش می سوزه پرش شکسته

به من نگاه می کنه ساکت و خسته           مامان جون مهربون بالشو بسته

کبوتر ناز من خوب می شی فردا            دوباره پر می کشی تو آسمونها (2)